“Sardar Patel Charitra” and “Becoming Indian” awarded !

I am very glad to tell you all that two of my books “Becoming Indian” (Ameya Prakashan) and “Sardar Vallabhbhai Patel : Bharatacha Poladi Purush” have been selected by the Maharashtra Granthottejak Sanstha,Pune for this year’s awards !

 

(featured image : PM Narendra Modi  telling anecdotes about Sardar Patel while signing a copy of  the “Sardar Patel Charitra”)

——————————————————————-

Book Cover

Book Cover

becoming-indian-700x700-imad6y2z3tgmgmhj

 

 

 

 

——————————————————————-

Advertisements

a short profile

here, I wish to share a short profile of mine with all the readers :

 

A journalist since last 40 years.

Worked in several reputed Dailies in Maharashtra like Kesari, Loksatta, Lokmat.

Was the Editor of Tarun Bharat, Pune.

Was jailed in Emergency for the fight for the freedom of expression.

Covered Parliament as a special correspondent.

Completed 60 Days “War Correspondence” Course organized by Ministry of Defence.

Covered Ayodhya episode during the Babri-Masjid crisis and wrote series “Sharayu Teerawarun” in Loksatta.

Travelled extensively to cover West Bengal and Bihar Assembly Elections in 1986/87.

Visited Punjab to cover the release of Terrorist from Jodhpur Jail.

Interviewed leaders like Atal Bihari Vajpayee, Nanaji Deshmukh, Shankarrao Chavan, Jyoti Basu, Subhash Ghishing, Sharad Pawar, Vithalrao Gadgil, JagMohan, Suresh Prabhu, Subramaniam Swami and many others.

Privileged to work with eminent Editors like-

Arvind Potnis ,

Baba Dalvi ,

Chandrakant Ghorpade ,

Dr.Sharadchandra Gokhale ,

Arvind Gokhale ,

Madhav Gadkari ,

Dr. Arun Tikekar

Kumar Ketkar

Published works :

1) To The Last Bullet ( about 26/11),

2) Shewat Naslela Yuddha,

3) Becoming Indian ( Translation of the book by Pawan Varma ) ,

4) Khilli ( Political Satire ),

5) Collective Energy ( about efficient Collectors in Maharashtra),

6) Sardar Valabhbhai Patel : Biography,

7) Satta Zukali ,

8) Field Marshal Sam Manekshaw

9) Operation Blue Star ( translation of the book by Let. Gen. K.S.Brar) and 10) Shaheed ( Translation of Kuldeep Nayar’s book about Bhagat Singh ) .

Coming Shortly – 1) “Ending Corruption” (by N Vithal), 2) Geeta From The eyes Of Gandhi, ParamVeer and Brave Hearts (about The War Heroes in Indian Army) .

Awards – “Becoming Indian” and “Sardar Vallabhbhai Patel” (by the Maharashtra Granthottejak Sanstha,Pune )

“Field Marshal Sam Manekshaw” and “Operation Blue Star” (by the Maharashtra Granthottejak Sanstha,Pune )

Operation Blue Star ( by Utkarsha Mandal, Parle )

Was working in Rambhau Mhalgi Prabodhini, Mumbai as programme advisor.

Participated in a Central Government project undertaken by IIT Bombay regarding Sardar Vallabhbhai Patel. Do visit the link-  http://sardarpatel.nvli.in/

भगतसिंगांना हे चाललं असतं?

my article about Shaheed Bhagat Singh and the current situation in JNU

—————————————————–

‘सावरकरांना तुम्ही सोडलंय का?’ असला बालिश प्रश्न काँग्रेसचे उपाध्यक्ष राहुल गांधी यांनी लोकसभेत भाजपा सदस्यांना विचारला होता. या प्रश्नाला ‘बालिश’ यासाठी म्हणायचं की, कुठलाही राष्ट्रपुरुष हा एक समूह, गट, जात किंवा पक्ष यापुरता मर्यादित राहू शकत नाही. या साऱ्यांचे अडसर उधळून टाकत तो संपूर्ण देशाचा किंवा खरं तर संपूर्ण विश्वाचा बनतो, हे ”गांधी आमचे, सावरकर तुमचे” असं म्हणणाऱ्या राहुलना माहीत नसावं. सावरकर असोत की गांधी, पटेल असोत की नेताजी – हे सारे महापुरुष एवढया अत्युच्च उंचीला पोहोचलेले असतात की त्यांच्या वाटण्या करण्यातून बालबुध्दीच प्रतीत होते. कारण विचारात आणि मार्गात कितीही मतभेद असले, तरी त्यांच्या साऱ्या आचार-विचारांचा पाया एक आणि एकच असतो – देशभक्ती! त्यांच्या मनातली राष्ट्रनिष्ठा वादातीत असते.

हे सगळं आठवलं ते शहीद भगतसिंग यांच्या पुण्यतिथीच्या निमित्ताने. भगतसिंग, सुखदेव आणि राजगुरू हे विशी-बाविशीतले तरुण क्रांतिकारक (फाशी गेले तेव्हा भगतसिंग अवघ्या 23 वर्षांचे होते.) देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी हसत हसत फासावर चढले, तो दिवस होता 23 मार्च 1931. फासावर जाण्यापूर्वी या तिघांनीही हात मागे बांधून घेण्यास किंवा चेहरा झाकणारी काळी टोपी घालण्यास स्पष्ट नकार दिला होता. खरं तर या तिघांना दि. 24 मार्चला फाशी दिलं जाणार होतं, पण घाबरलेल्या ब्रिटिश सरकारने न्यायालयाचे आदेश पायदळी तुडवत त्यांना एक दिवस आधीच फासावर लटकवलं. लोकांच्या रोषाला घाबरून, लाहोर तुरुंगाच्या मागच्या भिंतीला भगदाड पाडून तिथून त्यांचे मृतदेह रातोरात बाहेर काढले आणि सतलज नदीच्या काठावर, हुसेनीवाला शहराजवळ रॉकेल ओतून त्यांना अग्नी दिला. सरकारच्या या भ्याड कृत्यात ना कुठला सन्मान होता, ना कुठली मानवता.

देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी आपल्या प्राणांची आहुती देणाऱ्या या वीरांचं जीवन आज 85 वर्षांनंतरही तितकंच चैतन्यदायी आहे. प्रसिध्द शायर फैज अहमद फैज यांच्या ओळी या शहीदांच्या जीवनाचं तत्त्वज्ञान अगदी यथार्थपणे वर्णन करतात –

‘जिस धजसे कोई मकताल मे गया,

वह शान सलामत रहती है,

यह जान तो आनी जानी है,

इस जान की कोई बात नही।

एवढया कोवळया वयात हे अमरत्वाचं तत्त्वज्ञान भगतसिंग यांना कुणी शिकवलं असेल? फाळणीपूर्वीच्या पंजाबमधल्या एका सर्वसाधारण शेतकरी कुटुंबातला हा मुलगा. ब्रिटिश राजवटीतल्या अन्यायाने तो पेटून उठला. जालियनवाला बागेतली कत्तल आणि लाला लजपतराय यांच्यावर पोलिसांनी निदर्यपणे केलेला प्राणघातक लाठीहल्ला यामुळे तो संतापला. त्याने सहकारी जमवले, हातात शस्त्र घेतलं. ब्रिटिशांना शासन करण्याची शपथ घेतली. ते असिधाराव्रत सांभाळताना आपल्या प्राणांची पर्वा न करता संघर्ष केला आणि अखेर हसत हसत आपलं जीवनपुष्प भारतमातेच्या चरणी अर्पण केलं.

क्रांतिकारक रामप्रसाद बिस्मिल यांचं गीत कदाचित भगतसिंग नेहमी गुणगुणत असावेत..

सरफरोशी की तमन्ना अब हमारे दिल में हैं,

देखना है जोर कितना बाजूए कातिल में हैं ।

होश दुश्मन के उडा देंगे हमे रोको न आज,

दूर रह पाए जो हमसे, दम कहाँ मंजील में है ।

बुध्दिवादावर श्रध्दा असलेल्या भगतसिंगांना कुठलाच धर्म मंजूर नव्हता. माक्र्स, लेनिन, ट्रॉट्स्की, रसेल यांच्या तत्त्वज्ञानाने त्यांचे विचार भारलेले होते. तुरुंगात फाशीच्या आदल्या दिवशी त्यांचे वकील प्राणनाथ मेहता त्यांना भेटले. फाशीला अवघे काही तास उरलेले असतानाही भगतसिंगांनी मेहता यांच्याकडे सर्वप्रथम चौकशी केली ती आपण सांगितलेली पुस्तकं आणली की नाही याची! ‘द रिव्होल्युशनरी लेनिन’ हे पुस्तक त्यांना हवं होतं. मेहतांनी ते आणल्याचं समजताच त्यांना अतिशय आनंद झाला. मेहतांबरोबरची भेट संपताच त्यांनी ते पुस्तक वाचायला सुरुवात केली. ‘फाशीची वेळ सरकारने 11 तास आधी आणली आहे, त्यानुसार दुसऱ्या दिवशी पहाटे 6 ऐवजी त्याच दिवशी सायंकाळी 7 वाजता तुम्हाला फाशी देण्यात येणार आहे’ असं सांगायला तुरुंगाचा अधिकारी त्यांच्या कोठडीत आला, तेव्हा ‘तुम्ही मला एक प्रकरणसुध्दा नीट वाचू देणार नाही का?’ असं भगतसिंग थोडयाशा त्राग्याने त्याला म्हणाले. रखवालदाराच्या मागे फाशीच्या कोठीकडे जाताना भगतसिंग, सुखदेव आणि राजगुरू हे तिन्ही क्रांतिकारक त्यांचं आवडतं गीत गुणगुणत होते..

‘कभी वह दिन भी आयेगा,

के जब आझाद हम होंगे

ये अपनी ही जमीन होगी

ये अपना आसमाँ होगा

शहीदोंके चिताओंपर

लगेंगे हर बार यहाँ मेले

वतनपर मरनेवालोंका

यहीं नामोनिशाँ होगा ।

(केव्हातरी तो दिवस नक्की येईल, ज्या दिवशी आम्ही स्वतंत्र झालेलो असू. त्या वेळी ही जमीन आमची असेल आणि हे आकाशही आमचे असेल. जिथे हुतात्म्यांच्या चिता पेटल्या त्या जागी सगळे जमतील आणि मातृभूमीसाठी प्राणांचं बलिदान करणाऱ्यांना श्रध्दांजली वाहतील.)

भगतसिंगांना त्यांची अखेरची इच्छा विचारली गेली, तेव्हा ते शांत पण निश्चयी स्वरात म्हणाले, ”मला याच देशात पुन्हा जन्म घ्यायचाय; म्हणजे मला देशाची सेवा पुन्हा करता येईल.”

भगतसिंग विचारांनी नास्तिक होते. फाशी देण्यापूर्वी ”तुम्ही वाहे गुरूची प्रार्थना करा” असं तिथल्या वॉर्डन चरतसिंग याने सुचवलं, तेव्हा भगतसिंग त्याला म्हणाले, ”माझ्या आयुष्यात मी एकदाही प्रार्थना केली नाही. उलट लोकांच्या दैन्यावस्थेबद्दल आणि दु:खाबद्दल मी देवाला दूषणंच दिली. आता जर मी प्रार्थना केली, तर तो म्हणेल, ”बघा, हा भित्रा माणूस! याचा शेवट जवळ आलाय म्हणून माझी प्रार्थना करतोय!”

देव, धर्म, रूढी, परंपरा असल्या कुठल्याच गोष्टींवर भगतसिंगांची श्रध्दा नव्हती. त्यांचे सारे आदर्श डाव्या विचारसरणीचे होते. गरीब किसानांना, कामगारांना स्वातंत्र्यांचा फायदा मिळावा एवढंच त्यांचं साधं, सरळ तत्त्वज्ञान होतं.

या एकाच आधारावर आजचे डावे विचारवंत आणि राजकीय नेते आणि उद्याचे ‘लाल तारे’ भगतसिंगांना डाव्या विचारसरणीतच अडकवू पाहतात. त्यांच्या उत्तुंगतेवर विचारांच्या मर्यादांचं कुंपण घालतात.

पण, भगतसिंगांच्या साऱ्या तत्त्वज्ञानाच्या मुळाशी त्यांचं मातृभूमीविषयीचं नितांत प्रेम होतं, हे नजरेआड कसं करता येईल? स्वामी रामतीर्थ आणि स्वामी विवेकानंद यांच्या विचारांचाही त्यांच्यावर प्रभाव होता. म्हणूनच क्रांतिकारकांचे ज्येष्ठ मार्गदर्शक भगवतीचरण व्होरा यांची पत्नी दुर्गादेवी यांच्याशी चर्चा करताना त्यांनी सहजच स्वामी रामतीर्थ यांच्या ओळी उद्धृत केल्या –

हम रूखे टुकडे खायेंगे, भारतपर वारे जायेंगे

हम सूखे चने चबायेंगे, भारत की बात बनायेंगे,

हम नंगे उमर बितायेंगे, भारतपर जान मिटायेंगे ।’

भगतसिंगांशी केवळ आपलंच नातं आहे, असा दंभ मिरवणाऱ्या आजच्या करात-येचुरी-कन्हैय्या प्रभावळीतल्या डाव्यांना कुणीतरी याची आठवण करून दिली पाहिजे.

‘भारत की बरबादी तक जंग रहेगी, जंग रहेगी’ किंवा ‘भारत के टुकडे होंगे, इन्शाल्ला, इन्शाल्ला!’ असल्या घोषणा भगतसिंगांना चालल्या असत्या? ज्याच्यासाठी प्राणांची आहुती द्यायची, त्या देशालाच सुरुंग लावू पाहणाऱ्यांचे चाळे भगतसिंगांनी सहन केले असते?

डावे ज्यांना शत्रू मानतात, ते पंतप्रधान नरेंद्र मोदी मात्र भगतसिंगांची पुण्यतिथी विसरले नाहीत. गेल्या वर्षी 23 मार्च 2015 रोजी मोदींनी हुसेनीवाला स्मारकाला भेट देऊन तिन्ही क्रांतिकारकांना अभिवादन केलं. भगतसिंगांच्या नावाने तंत्रशिक्षण महाविद्यालयाची घोषणा केली. ”भगतसिंग या शब्दात असं सामर्थ्य आहे की, त्याच्या उच्चाराने देशाच्या कानाकोपऱ्यात चैतन्याची लाट उसळते” अशा शब्दांत आपल्या भावना व्यक्त केल्या.

देशाच्या महापुरुषांना विचारांच्या पिंजऱ्यात बंदिस्त करायचं नसतं, हे नरेंद्र मोदींनी कृतीने दाखवून दिलं; हे सहजपणे लक्षात यावं एवढी समज सध्या डाव्यांच्या कळपात वावरणाऱ्या राहुल गांधी यांना नाही. पण लक्षात आलंच तर सावरकरांविषयी वाटेल ते बरळण्याऐवजी ‘भगतसिंगांचं मातृभूमीवरील प्रेम विसरू नका’ असा सल्ला त्यांनी जे.एन.यू.मधल्या कन्हैय्या आणि गोपींना द्यायला हरकत नाही. भगतसिंगांना तीच सकारात्मक श्रध्दांजली ठरेल!

  • भगवान दातार

  • Bhagwan Datar, Pune

  • 9881065892

  • bhagwandatar@gmail.com

(You can also read by blog on Saptahik Vivek’s website here)

धर्म न मानणाऱ्या भगतसिंगांनी हिंदू-मुस्लीम असा भेद कधीच केला नाही. मात्र भारतद्वेषाने पछाडलेल्या पाकिस्तानने भगतसिंगांनाही सोडलं नाही. भारत-पाकिस्तान सीमेवर फेरोजपूर जिल्ह्यातील हुसेनीवाला इथे भगतसिंग, सुखदेव, राजगुरू यांच्यावर अंत्यसंस्कार झाले. आपली बारा गावं देऊन सतलज नदीच्या तीरावरची ती जागा भारताने पाकिस्तानकडून घेतली. मात्र 1965च्या युध्दात प्रचंड फौजेनिशी पाकिस्तानने हुसेनीवालावर हल्ला केला. त्या वेळी मराठा लाईट इन्फन्ट्रीच्या जवानांनी प्राणपणानं हे स्मारक जपलं. इन्फन्ट्रीच्या लेफ्टनंट के.एम. पलांडे, लेफ्ट. एस. देशपांडे, लेफ्ट. फिरोज डॉक्टर या मराठी जवानांनी असीम शौर्य दाखवलं. त्या वेळचे पंतप्रधान लालबहादुर शास्त्री यांनी बटालियनमध्ये जाऊन या जवानांचा गौरव केला. 1971मध्ये पुन्हा पाकिस्तानने या स्मारकांवर हल्ला करून ते उद्ध्वस्त केलं. तिथले भगतसिंग, सुखदेव, राजगुरू यांचे पुतळे पळवले. मेजर एस.पी.एस. वारियावा यांना पळवून नेलं आणि युध्दकैदी बनवलं. नंतर तिकडेच तुरुंगात त्यांना ठार मारलं. पाकिस्तानच्या या अघोरी कृत्यांचा जे.एन.यू.मध्ये कधी निषेध झालाय? ‘भगतसिंग फक्त आमचेच’ म्हणणाऱ्या डाव्यांच्या त्या त्या वेळच्या कृष्ण कन्हैय्यांनी जे.एन.यू.मध्ये एखादीतरी निषेध सभा घेतलीय? माध्यमांमधल्या डाव्या नरपुंगवानी या मुद्दयावर कधी आकाश-पाताळ एक केलंय?

‘दादी’ याद दिला दो!

My article about JNU Crisis in Saptahik Vivek. 


‘दादी’ याद दिला दो!


378_03_45_50_jnu-1_647_021416080950_H@@IGHT_250_W@@IDTH_400


जेएनयू विद्यापीठातील फुटीरतावादी विद्यार्थी आणि त्यांना बहकवणारे उपटसुंभ नेते यांनी घातलेला धुडगूस आणि त्यांची ‘राष्ट्रविरोधी’ घोषणाबाजी आज सगळयांच्याच काळजीचा विषय बनली आहे. ‘अफजल हम शरमिंदे है, तेरे कातिल जिंदा है।’ अशी घोषणा विद्यार्थी देत होते. अफजलला ज्यांनी फासावर लटकवलं, ते म्हणजे सर्वोच्च न्यायालय, त्या वेळचे पंतप्रधान आणि त्याचा दयेचा अर्ज फेटाळणारे राष्ट्रपती हे त्यांच्या दृष्टीने ‘कातिल’ ठरतात. मग याच न्यायाने राहुल यांच्या आजी दिवंगत पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी याही मकबूलच्या कातिल ठरतील. राहुल यांना हे मान्य आहे? म्हणूनच उन्हे ‘नानी…नव्हे, दादी याद दिला दो’ असं म्हणायचं.


 

 काँग्रेसचे उपाध्यक्ष राहुल गांधी यांचे वडील राजीव गांधी लोकप्रियतेच्या ऐन शिखरावर असतानाची ही गोष्ट. साधारणत: जून 1985मधली. एअर इंडियाचं कनिष्क विमान उडवून देऊन अतिरेक्यांनी भारताला मोठाच धक्का दिला होता. ती तारीख होती 23 जून 1985. राजीव तसे शांत स्वभावाचे म्हणून ओळखले जात. पण हा धक्का खूपच तीव्र होता. संतापलेल्या आवाजात राजीव गांधींनी पाकिस्तानला सणसणीत इशारा दिला, ‘हम उन्हे उनकी नानी याद दिला देंगे!’ राजीव गांधींच्या या भाषणाची नंतर अनेक वर्षे चर्चा होत राहिली. इतकी की हे वाक्य त्यांना कायमचं जोडलं गेलं. (त्या वेळचे विख्यात संवादलेखक सलीम-जावेद यांच्याकडून राजीव गांधी भाषणाच्या टिप्स घेतात, असंही तेव्हा बोललं जात असे.)

हे वाक्य आज जरा वेगळया संदर्भात आठवलं ते राहुल गांधी यांच्या अपरिपक्व वर्तनामुळे. दिल्लीतील जवाहरलाल नेहरू (JNU) विद्यापीठातील देशद्रोही घोषणा करणाऱ्यांच्या सभेत स्वातंत्र्याचा लढा लढणाऱ्या काँग्रेसचे हे उपाध्यक्ष थेट जाऊन बसले. नकळत (किंवा समजून उमजून) फुटीरतावाद्यांचं समर्थन करणाऱ्या या बालबुध्दीच्या नातवाला त्याच्या दादीची (आजीची – वडिलांच्या आईची) याद करून देण्याची वेळ आली आहे, असं वाटतं.

हा बादरायण संबंध आहे असं तुम्हाला सकृतदर्शनी वाटेल, पण तो तसा नाही. जेएनयू विद्यापीठातील फुटीरतावादी विद्यार्थी आणि त्यांना बहकवणारे उपटसुंभ नेते यांनी घातलेला धुडगूस आणि त्यांची ‘राष्ट्रविरोधी’ घोषणाबाजी आज सगळयांच्याच काळजीचा विषय बनली आहे. चीड आणणाऱ्या या प्रकरणाला मोदीविरोधी आणि भाजपाविरोधी राजकीय नेते खतपाणी घालत आहेत. राहुल गांधी यांनी राष्ट्रविरोधी घोषणा देणाऱ्यांच्या सभेत हजेरी लावून एक प्रकारे या घोषणांचं समर्थन केलं. या विद्यार्थ्यांच्या दोन दिवस आधी झालेल्या सभेत व्यासपीठावर जो मोठा फलक लावलेला होता, त्यावर संसदेवरील हल्ल्याच्या कृत्याबद्दल फासावर लटकवल्या गेलेल्या अफजल गुरूच्या बरोबरीने मकबूल बट याचाही फोटो होता. ते माथेफिरू विद्यार्थी त्याला ‘शहीद’ म्हणून डोक्यावर घेत होते. काश्मीरच्या आझादीचे नारे लावत होते. एक प्रकारे हे आपणास मान्य आहे, असाच ‘सिग्नल’ राहुल यांच्या उपस्थितीतून जात होता. त्याचमुळे त्यांना त्यांच्या दादीची याद करून द्यायला पाहिजे, असं वाटतं.

कोण होता हा मकबूल बट, हे थोडं इतिहासात डोकावून पाहिलं तर राहुल यांचे डोळे नक्की उघडतील. ‘अफजल हम शरमिंदे है, तेरे कातिल जिंदा है।’ अशी घोषणा विद्यार्थी देत होते. अफजलला ज्यांनी फासावर लटकवलं, ते म्हणजे सर्वोच्च न्यायालय, त्या वेळचे पंतप्रधान आणि त्याचा दयेचा अर्ज फेटाळणारे राष्ट्रपती हे त्यांच्या दृष्टीने ‘कातिल’ ठरतात. मग याच न्यायाने राहुल यांच्या आजी दिवंगत पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी याही मकबूलच्या कातिल ठरतील. राहुल यांना हे मान्य आहे? म्हणूनच ‘उन्हे नानी नाही तर दादी याद दिला दो’ असं म्हणायचं.

आता हा मकबूल बट कोण होता हेही सांगायला हवं. कुपवाडा जिल्ह्यातील त्राहग्राम इथे जन्मलेला मकबूल आधी जम्मू-काश्मीरमध्ये शिकला आणि त्याने पाकिस्तानात पेशावरला पदव्युत्तर शिक्षण घेतलं. याच्या चार भावांपैकी दोघे जण सुरक्षा दलाबरोबरच्या चकमकीत मारले गेले आणि तिसरा अचानक बेपत्ता झाला. त्याचा नंतर काहीच पत्ता लागला नाही. हा त्याच्या कुटुंबाचा इतिहास. 18 फेब्रुवारी 1938मध्ये जन्मलेला मकबूल काश्मीरच्या आझादीच्या भावनेने पछाडला गेला. त्याच उद्दिष्टासाठी त्याने जम्मू-काश्मीर लिबरेशन फ्रंट (JKLF) ही दहशतवादी संघटना स्थापन केली. या संघटनेच्या कारवायांसाठी 1964मध्ये तो भारतात घुसला. आणखी एक दहशतवादी औरंगजेब याच्या साथीने पोलिसांवर त्याने केलेल्या हल्ल्यात सी.आय.डी.चे अधिकारी अमीरचंद ठार झाले. औरंगजेबही या चकमकीत मरण पावला, पण मकबूल मात्र पकडला गेला. त्याच्यावर रीतसर खटला चालला आणि त्याला न्या. ए.के. गंजू यांनी फाशीची सजा सुनावली. (फाशीची शिक्षा सुनावणारे न्यायाधीश नीलकंठ गंजू यांची 4 नोव्हेंबर 1989ला भर न्यायालयात हत्या झाली.)

न्यायाधीशांनी त्याला ‘भारताच्या शत्रूचा हस्तक’ असं म्हटलं तेव्हा भर न्यायालयात अत्यंत उध्दटपणे तो म्हणाला, ”मी हस्तक नाही, मी भारताचा शत्रूच आहे.”

मकबूलला श्रीनगरच्या तुरुंगात ठेवलं होतं, पण तुरुंगातून भुयार खणून तो 1968मध्ये पाकिस्तानात पळाला. आता त्याने पाकिस्तानातून भारताविरोधी कारवाया सुरू केल्या. 1971मध्ये पाकिस्तानने भारताचं एक विमान पळवलं होतं. त्या कटाचा सूत्रधार मकबूलच होता.

मकबूल 1974ला पुन्हा भारतात घुसला. 1975मध्ये त्याने बांगेट इथं एका बँक मॅनेजरची हत्या केली आणि बँक लुटली. दरम्यान या प्रकरणात मकबूल पुन्हा पकडला गेला. रीतसर खटला चालून न्यायालयाने त्याला फाशीची शिक्षा सुनावली. सुरक्षिततेच्या कारणावरून त्याला दिल्लीच्या तिहार तुरुंगात हलविण्यात आलं. त्या वेळी राष्ट्रपती होते ग्यानी झैलसिंग आणि पंतप्रधान होत्या श्रीमती इंदिरा गांधी. फाशीच्या शिक्षेनंतर भारतीय कायद्यांचा आधार घेत त्याने राष्ट्रपतींकडे दयेचा अर्ज केला.

दरम्यान मकबूलचा साथीदार अमानुल्ला खान इंग्लंडमध्ये कारवाया करत होता. मकबूलला सोडवण्यासाठी त्याने लंडनमधील भारतीय वकिलातीतले साहाय्यक आयुक्त रवींद्र म्हात्रे यांना पळवून नेलं. म्हात्रे यांच्या सुटकेच्या बदल्यात अमानुल्ला खानने मकबूलच्या सुटकेची आणि एक कोटी रुपयांच्या खंडणीची मागणी केली. 3 फेब्रुवारी 1984ला म्हात्रे यांना लंडनमधील बकिंगहॅम भागातून पळवून नेण्यात आलं. त्याच दिवशी रात्री अत्यंत घाणेरडया व व्याकरणाच्या चुका असलेल्या भाषेत लिहिलेली एक चिठ्ठी एका वृत्तसंस्थेच्या कार्यालयात पोहोचवून आपण त्यांचं अपहरण केल्याचं अतिरेक्यांनी जाहीर केलं. मागण्या मान्य न झाल्यास म्हात्रे यांना ठार मारलं जाईल, अशी धमकी त्यांनी दिली होती.

श्रीमती गांधींनी तातडीने वरिष्ठ मंत्र्यांची बैठक बोलावली. या मागण्यांपुढे न झुकण्याचा निर्णय त्यांनी घेतला. उच्चस्तरीय मंत्र्यांची व अधिकाऱ्यांची बैठक दर ठरावीक तासांनी व्हायला लागली. 6 फेब्रुवारी 1984ला अतिरेक्यांनी म्हात्रे यांची हत्या केली. त्यांच्या डोक्यात गोळी झाडण्यात आली होती. त्यांचा मृतदेह त्याच भागात रस्त्याच्या कडेला फेकून देण्यात आला होता. एका ब्रिटश महिलेला तो दिसला व तिने पोलिसांना कळवलं.

म्हात्रे यांची हत्या हे एक प्रकारे भारत सरकारलाच आव्हान होतं. कोणत्याही देशाने ते सहन केलं नसतं. या घटनेनंतर दिल्लीत तातडीने चक्र फिरली आणि मकबूल बटला 11 फेब्रुवारी 1984 रोजी तिहार तुरुंगात फासावर लटकवण्यात आलं. तत्पूर्वी त्याचा दयेचा अर्ज राष्ट्रपतींनी फेटाळला. त्याला फाशी दिल्याची माहिती त्याच्या कुटुंबीयांना फाशीनंतर समजली. त्याचा मृतदेहही कुटुंबीयांच्या ताब्यात देण्यात आला नाही. तिहार तुरुंगातच त्याचं दफन करण्यात आलं. इंदिरा गांधींनी कणखरपणे अतिरेक्यांना त्यांच्याच भाषेत उत्तर दिलं.

शहीद म्हणून जेएनयूमध्ये फुटीरतावादी घटक याच मकबूलचा गौरव करत होते आणि त्यांच्यावर कारवाई केली म्हणून राहुल गांधी सरकारचा निषेध करत होते. त्यांची आजी इंदिरा गांधी यांचाच हा एक प्रकारे निषेध नव्हता का? शीर्षकात ‘दादी याद दिला दो’ म्हटलंय ते याचमुळे.

आणखी एका गोष्टीसाठी त्यांना या आजीची आठवण करून द्यायला हवी. घटनेने स्वातंत्र्य दिलं असताना एखाद्याचा आवाज दडपणं म्हणजे राष्ट्रद्रोह असं राहुल त्या दिवशी तावातावाने बोलत होते; पण याच त्यांच्या आजीने देशात अणिबाणी लागू करून कोटयवधी जनतेचा आवाज दडपला होता, साऱ्या देशाचाच त्यांनी तुरुंग बनवला होता.. या कृत्याबद्दल इंदिरा गांधींना काय म्हणायचं ते आता राहुल यांनाच विचारावं लागेल.

मकबूल असो की अफझल, त्यांच्यासारखी विषवल्ली ठेचायलाच हवी. देशाच्या एकतेसाठी व अखंडत्वासाठी ते केवळ आवश्यक नव्हे, तर अनिवार्य आहे. एवढीही राजकीय समज या ‘आव्हानवीराला’ नसेल, तर त्याच्या बुध्दीची कीवच करावी लागेल.

**********************************************************************

Important Information :

रवींद्र म्हात्रे हे अत्यंत कार्यक्षम आणि शिस्तप्रिय अधिकारी होते. त्यांचं अपहरण झालं, त्या दिवशी त्यांच्या कन्येचा वाढदिवस होता. वकिलातीतून ते सायंकाळी बरोबर 5 वाजता बाहेर पडले, पण दबा धरून बसलेल्या अतिरेक्यांनी त्यांचं अपहरण केलं.पुण्यातील एका मोठया पुलाला रवींद्र म्हात्रे यांचं नाव देण्यात आलं आहे. आय.एफ.एस. अधिकाऱ्याचं नाव देण्यात आलेला हा देशातला पहिला पूल असेल. आधी त्याला रामराव आदिक यांचं नाव दिलं जाणार होतं, पण त्यांचं विमान प्रकरण भोवलं व तो निर्णय रद्द झाला. त्याच वेळी म्हात्रे यांची हत्या झाली आणि पुलाला ‘रवींद्र म्हात्रे पूल’ असं नाव देण्यात आलं. ‘आदिकांचे रोजचे स्मरण टळले’ अशी खास पुणेरी प्रतिक्रिया एका वाचकाने व्यक्त केली होती.

******************************************************************

  • Bhagwan Datar,Pune

9881065892

bhagwandatar@gmail.com


डॉ. अरूण टिकेकरांनी लिहिलेली प्रस्तावना

माझ्या खिल्ली  या पुस्तकासाठी  डॉ. अरूण टिकेकरांनी लिहिलेली प्रस्तावना –